Kościół farny z wolnostojącą dzwonnicą i pomnik, pocztówka fotograficzna, międzywojnie — Edward Janusz, Rzeszów

Kościół farny św. Wojciecha i św. Stanisława — najstarszy zabytek Rzeszowa — z wolnostojącą dzwonnicą przed nim. Ta dzwonnica to nie tylko wieża na dzwony: postawiono ją jako monumentalną bramę na ciasny cmentarzyk otaczający wtedy kościół, a teren zamykano na żelazne zamki. Trójkondygnacyjną, barokową budowlę ufundował Jerzy Ignacy Lubomirski, a zaprojektował ją Jan Chrzciciel Belotti (Giovanni Battista Bellotti) — ten sam architekt, który po Tylmanie z Gameren prowadził prace przy zamku Lubomirskich i który zaprojektował Synagogę Nowomiejską. Krótsze materiały turystyczne datują dzwonnicę na XVII wiek, ale badanie Dagny Nestorow w „Biuletynie Historii Sztuki” z 2025 roku podaje dokładniejszą chronologię: budowa w latach 1705–1720, z fundacją Marianny z Bielińskich w wysokości 60 000 złotych polskich, a w 1730 przebudowa i nadbudowa wieży przez Carla Heinricha Wiedemanna. To samo badanie tłumaczy, dlaczego wieża stoi akurat tam, gdzie stoi: jej położenie przy wylocie ulicy Zamkowej i Farnej było świadomą korektą optyczną głównej arterii miasta, wieża miała zamykać perspektywę ulicy. Widać to na naszej karcie [DZF:1:18]. Wieża ma 30,5 metra, stoi na planie kwadratu, kryje ją hełm, a wieńczy iglica z aniołem.

Na zdjęciu dobrze widać jej budowę: masywne przyziemie przebite arkadą przejazdową i wyższe kondygnacje z pilastrami. Sam kościół pokazuje swoje nawarstwienia — potężne gotyckie przypory nawy i prezbiterium obok późniejszych kaplic. Plac wokół fary był wtedy skomponowany inaczej niż dziś, bez obecnych ciągów pieszych, a zabudowa przylegała do kościoła ciaśniej. Atelier Edwarda Janusza (rewers bez pieczątki, papier Agfa; atrybucja wg serii).

GDZIE TO JEST DZIŚ: Plac Farny 5. Kościół i wolnostojąca dzwonnica stoją dokładnie w tym samym miejscu i nadal pełnią swoją funkcję; zmienił się natomiast plac wokół nich — nawierzchnia i mała architektura są dziś uporządkowane inaczej niż na tym zdjęciu. (Stan na sierpień 2026.)