Pomnik Tadeusza Kościuszki na Rynku w Rzeszowie, scena z tłumem, fotografia — Edward Janusz

Rynek w Rzeszowie z pomnikiem Tadeusza Kościuszki, wokół którego zgromadził się tłum. Pomnik – dłuta Michała Korpali z Krakowa, z piaskowca pińczowskiego, wysoki na ok. 6,5 m – odsłonięto 26 czerwca 1898 roku; był to PIERWSZY pomnik Kościuszki wzniesiony na ziemiach polskich pod zaborami. Naczelnik stoi z nogą wspartą na lufie armatniej, z szablą w prawej ręce i rogatywką w lewej, a u podstawy cokołu siedzi orzeł zrywający się do lotu, pod nim napis „Racławice” – wszystko to widać na zdjęciu, łącznie z orłem i pasem napisu. W tle parterowe kamieniczki ze sklepami, czytelny szyld „SKŁAD WIN”. Niemcy zburzyli pomnik w nocy z 23 na 24 sierpnia 1940, a szczątki wrzucili w bagno nad Wisłokiem; dzisiejszy pomnik na Rynku to replika z 15 października 1980 dłuta Piotra Kidy. Zdjęcie powstało więc między czerwcem 1898 a sierpniem 1940. Atelier Edwarda Janusza.

GDZIE TO JEST DZIŚ: Rynek. Pomnik Kościuszki stoi, ale to REKONSTRUKCJA, i różni się od oryginału nie tylko wiekiem. Monument Michała Korpala z 1898 roku był z PIASKOWCA PIŃCZOWSKIEGO i mierzył około 6,5 metra; Niemcy zburzyli go w nocy 23 na 24 sierpnia 1940 i nie zachował się żaden znany fragment. Dzisiejszy pomnik jest Z BRĄZU, wykonał go Piotr Kida, cokół opracował Leszek Humięcki, a odsłonięcie odbyło się 15 października 1980. Wygląd oryginału znamy więc wyłącznie z ikonografii — takiej jak ta fotografia. Do 1932 roku to przy tym pomniku odbywały się główne uroczystości patriotyczne miasta; potem rolę tę przejął pomnik Lisa-Kuli. Pełna historia — w zakładce Trzy pomniki. (Stan na sierpień 2026.)