Ulica handlowa z szyldami polskimi i hebrajskimi, zamknięta dzwonnicą fary, pocztówka fotograficzna — Edward Janusz, Rzeszów

Najludniejszy kadr w całym zbiorze i jeden z najważniejszych. Wąska ulica handlowa w dzień powszedni: chodniki po obu stronach pełne ludzi — mężczyźni w kapeluszach i czapkach, kobiety w chustkach i w miejskich kapeluszach, dzieci, kobieta z koszem. Perspektywę zamyka wieża-dzwonnica kościoła farnego, czworoboczna, z hełmem i iglicą.

Szyldy są treścią tego zdjęcia. Po obu stronach wiszą wywieszki polskie i hebrajskie — to była ulica handlowa miasta, w którym ludność żydowska stanowiła przed wojną około jednej trzeciej mieszkańców, a sto lat wcześniej blisko cztery piąte. Jeden z szyldów udało się odczytać: w dolnym wierszu prostokątnej wywieszki po prawej stronie stoi J. Belfera — czyli sklep J. Belfera. Wiersz górny zaczyna się od litery „P” i najprawdopodobniej brzmi „Porcelana”, ale tego już nie podajemy jako pewnik. Pozostałe napisy są poniżej granicy czytelności tej odbitki.

Po lewej stronie stoi narożna kamienica z boniowanym parterem i wykuszem, w którym siedzą ludzie i patrzą na ulicę; niżej witryna sklepu i afisz z sylwetką mężczyzny. Jezdnia jest jeszcze ziemna, chodniki wybrukowane, na słupie wisi latarnia z ozdobnym wysięgnikiem. Dokładna data zdjęcia nie jest pewna — najpewniej przełom XIX i XX wieku.

Nie jest przypadkiem, że wieża stoi dokładnie na końcu perspektywy. Badanie Dagny Nestorow z 2025 roku interpretuje jej położenie przy wylocie ulicy Zamkowej i Farnej jako świadomą korektę optyczną głównej arterii miasta: dzwonnica miała zamykać widok. Ta fotografia jest dowodem, że mechanizm zaplanowany w XVIII wieku działał jeszcze dwieście lat później.

GDZIE TO JEST DZIŚ: ulica prowadząca do Placu Farnego 5. Kościół i wolnostojąca dzwonnica stoją i pełnią swoją funkcję. Nie ma natomiast tego, co jest na tym zdjęciu najważniejsze: ani tych sklepów, ani ich szyldów, ani ludzi, którzy je prowadzili. Pełna historia fary — w zakładce Fara; o rzeszowskiej społeczności żydowskiej — w zakładce Żydowski Rzeszów. (Stan na sierpień 2026.)