Zamek Lubomirskich (wieża z hełmem), widok zimowy, pocztówka fotograficzna — Edward Janusz, Rzeszów

Zamek Lubomirskich od strony wałów, zimą. Nad ośnieżoną skarpą i murem wznosi się wieża z zegarem i barokowym hełmem, a za nią ciągnie się długie, trzykondygnacyjne skrzydło. Po prawej, na załamaniu muru, widać niewielką wieżyczkę, a pod nią okrągły element — kartusz.

Ta wieża miała w swojej historii trzy różne wyglądy. Widok Karola Henryka Wiedemanna z 1762 roku pokazuje ją z wysokim hełmem. Podczas wielkiego pożaru miasta 26 czerwca 1842 roku spłonął dach zamku, uszkodzoną wieżę trzeba było obniżyć i przez ponad sześćdziesiąt lat stała ścięta, przykryta niską kopułą — dokładnie tak, jak na najstarszej fotografii w tym zbiorze. Hełm, który widać na tej pocztówce, jest ODTWORZENIEM z 1906 roku, wykonanym na podstawie widoku z 1762; inwentaryzację i warianty projektu sporządził w latach 1895–1897 Zygmunt Hendel.

Mury pod wieżą są w dolnych partiach starsze od niej samej. Kamienne oblicowanie bastionów i kurtyn pochodzi z XVIII wieku; wyżej, w miejscu zlikwidowanych wałów ziemnych, stoi wtórny mur ceglany pod tynkiem. Wieżyczki strażnicze na wałach dostawiono w 1906 roku — a więc ta z prawej strony kadru datuje zdjęcie na czas po przebudowie, tak samo jak hełm.

GDZIE TO JEST DZIŚ: plac Śreniawitów 3 — zamek nadal jest siedzibą Sądu Okręgowego w Rzeszowie, więc nie jest to muzeum, do którego wchodzi się o dowolnej porze. W sezonie letnim budowlę zwiedza się z przewodnikiem w poniedziałki, w limitowanych grupach; przedsięwzięcie prowadzą wspólnie Rzeszowskie Piwnice, Estrada Rzeszowska, PTTK i sąd, a terminy zmieniają się z sezonu na sezon. Pełna historia budowli, oś czasu i wykaz źródeł — w zakładce Zamek. (Stan na sierpień 2026.)