Ulica z widokiem na wieżę Zamku Lubomirskich (żydowski szyld), pocztówka fotograficzna — Edward Janusz, Rzeszów

Ulica w Rzeszowie prowadząca wprost ku WIEŻY BRAMNEJ ZAMKU LUBOMIRSKICH, zwieńczonej neobarokowym hełmem. Ta sama wieża stoi tam do dziś i wygląda tak samo — brama pod nią jest obecnie wejściem do Sądu Okręgowego. Hełm nie jest oryginalny: wieża straciła górną kondygnację w czasach austriackich, a odzyskała ją dopiero przy przebudowie 1902–1906. Jak zamek wyglądał wcześniej, pokazuje karta [DZF:1:21] z tego samego zbioru — ta sama wieża, ścięta i przykryta niską kopułą. Zamek zaczął stawiać pod koniec XVI wieku Mikołaj Spytek Ligęza, na południe od miasta, wykorzystując korzystny układ wodny; w 1620 podjął przebudowę w typie palazzo in fortezza, z umocnieniami w systemie nowowłoskim, i umarł w 1637, nie kończąc dzieła.

Rzeszów stał się rodową siedzibą Lubomirskich, a od 1682 Hieronim August Lubomirski rozbudował i umocnił zamek WEDŁUG PROJEKTU TYLMANA Z GAMEREN — prace prowadził Piotr Bellotti, potem jego syn Jan Chrzciciel. Powstała fortyfikacja typu holenderskiego na planie czworoboku. Ostateczny kształt nadał założeniu Karol Henryk Wiedemann, architekt i inżynier wojskowy, działający tu od około 1720 do połowy XVIII wieku. Plan z 1762 roku pokazuje rozległy zespół obronno-rezydencjonalno-ogrodowy: czworoboczny piętrowy zamek z WIEŻĄ PODNIESIONĄ O KONDYGNACJĘ I ZWIEŃCZONĄ WYNIOSŁYM HEŁMEM, ryzality z trójkątnymi szczytami, kaplicę zamkową z kopułą wtopioną w połacie dachu, czworobok wałów z bastionami w narożach, most zwodzony i rawelin przed wjazdem, staw z wyspą i pawilonem od wschodu oraz kwaterowy ogród z pałacem letnim od północy.

Gmach zamku rozebrano i postawiono praktycznie od nowa — z wyjątkiem wieży, którą podwyższono i zwieńczono neobarokowym hełmem. Powstał czteroskrzydłowy, dwupiętrowy gmach sądowy z elewacjami dekorowanymi boniowaniem. Prace skończono w listopadzie 1905, a poświęcenie odbyło się 21 stycznia 1906 — zdjęcie powstało więc po tej dacie. Po prawej słup ogłoszeniowy z afiszami i sklepy, w tym żydowski szyld — element judaików. Stan na sierpień 2026: w zamku mieści się Sąd Okręgowy w Rzeszowie, plac Śreniawitów 3; do 1981 działało tu również więzienie, które dziś udostępnia się do zwiedzania. Rewers z pieczątką „fot. E. Janusz w Rzeszowie / ALFA”.

Na parterowym budynku po prawej biegnie malowany szyld sklepu, w tej skali nieczytelny na pewno — powiększenie daje drugi wyraz kończący się na -ONIG, najpewniej nazwisko Honig, częste wśród galicyjskich Żydów, a pierwszy wyraz układa się w coś w rodzaju Leib. Pełny odczyt wymagałby skanu oryginału w wyższej rozdzielczości; to jedno z pytań otwartych przy tej karcie — ustalenie właściciela, branży i adresu sklepu.

Obok stoi słup ogłoszeniowy oblepiony afiszami, a w głębi wieża bramna zamku z hełmem z przebudowy 1902–1906. Ulica jest już wybrukowana. Ta karta razem z [DZF:1:18] pokazuje to, o czym łatwo zapomnieć przy opowieści o synagogach: że żydowski Rzeszów był przede wszystkim miastem, które handlowało — na początku lat trzydziestych do Żydów należało 72 procent placówek handlowych. Pełny obraz — w zakładce Żydowski Rzeszów.