Gmach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z rzeźbą sokoła na attyce, pocztówka fotograficzna — Edward Janusz, Rzeszów

Jeden szczegół rozstrzyga identyfikację, którego nie da się pomylić: na środkowym szczycie attyki siedzi rzeźba sokoła z rozłożonymi skrzydłami — godło Towarzystwa Gimnastycznego. Pod nim, w wygiętym szczycie, kartusz herbowy. Drugie nasze zdjęcie tego gmachu, [DZF:1:43], dokłada dowód z innej strony: na narożniku budynku po przeciwnej stronie jezdni wisi emaliowana tabliczka „Ulica Sokoła”.

Ten budynek nie został zbudowany jako teatr. Powstał jako sokolnia: sala gimnastyczna, sala widowiskowa, biura, magazyny i miejsce zebrań w jednym, finansowane ze składek członków Towarzystwa i mieszkańców. Budowę zaczęto w 1890 roku; do realizacji przyjęto projekt Albina Zagórskiego, choć wcześniejsze koncepcje przygotowali Kazimierz Hołubowicz i Ludwik Holzer. Bogatą dekorację fasady — tę, którą widać na zdjęciu — badacze przypisują Franciszkowi Skowronowi, który sam nazywał ją „stylem norymberskim”.

To tu, 28 lipca 1895 roku, odbył się zjazd, na którym powołano Stronnictwo Ludowe — pierwszą trwałą polityczną reprezentację ruchu chłopskiego na ziemiach polskich. To najmocniejszy fakt związany z tym adresem i pada przy zwiedzaniu zaskakująco rzadko.

GDZIE TO JEST DZIŚ: ulica Sokoła 7/9 — Teatr imienia Wandy Siemaszkowej. Obiekt przekazano teatrowi na przełomie 1945 i 1946 roku, a wcześniej, w 1935, rozbudowano zaplecze sceniczne; kolejna przebudowa wnętrz i elewacji frontowej nastąpiła w latach 1954–1956. Bryła z tego zdjęcia zachowała genezę i kompozycję, ale nie jest już tym samym budynkiem w środku. Pełna historia — w zakładce Sokół. (Stan na sierpień 2026.)