POMNIK płk. Leopolda Lisa-Kuli (odsłonięcie 1932, dłuta E. Wittiga), pocztówka fotograficzna [militaria – pomnik nieistniejący] — Edward Janusz, Rzeszów

POMNIK płk. Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie – dzieło prof. Edwarda Wittiga (brązowa postać żołnierza-legionisty z szablą na sjenitowym postumencie) – udekorowany wieńcami, girlandami i masztami z flagami podczas uroczystości odsłonięcia 18 IX 1932 (z udziałem prezydenta I. Mościckiego). Pomnik został zburzony i przetopiony przez Niemców w nocy 10/11 IV 1940 – ocalała jedynie głowa. Przedwojenne ujęcie nieistniejącego pomnika bohatera Legionów to wyjątkowy dokument (militaria + historia Rzeszowa).

Atelier Edwarda Janusza (atrybucja wg serii/zbioru). Wysoki walor kolekcjonerski i muzealny. Uroczystego odsłonięcia 18 września 1932 roku dokonał prezydent Ignacy Mościcki, a do figury pozował LEON KULA, młodszy brat Leopolda. Niemcy zdemontowali pomnik w nocy z 10 na 11 kwietnia 1940 roku i przeznaczyli go na złom; uratowano głowę figury, przechowywaną dziś w muzeum. Rekonstrukcję odsłonięto 22 listopada 1992 roku, z udziałem prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego. Pomnik Lisa-Kuli nie zniknął sam: w tym samym 1940 roku okupant usunął z centrum Rzeszowa także pomniki Mickiewicza [DZF:1:8] i Kościuszki [DZF:1:12] — trzy najczytelniejsze znaki polskiej pamięci w mieście.

Edward Janusz zmarł 3 marca 1914 roku, a ta fotografia jest późniejsza — zrobił ją zakład, który po nim prowadziła Leopoldyna z dziećmi, nadal pod jego nazwiskiem, więc autor nie jest znany z imienia.

GDZIE TO JEST DZIŚ: Plac Farny, pomnik odsłonięty ponownie 22 listopada 1992 — oryginał Wittiga Niemcy zdemontowali w nocy 10 na 11 kwietnia 1940 i przeznaczyli na złom, ocalała sama głowa figury. Dekoracja widoczna na tej odbitce — wieńce, girlandy zieleni i maszty z flagami — wiąże ją z uroczystością odsłonięcia 18 września 1932, którego dokonał prezydent Ignacy Mościcki. Pełna historia trzech pomników zburzonych w 1940 — w zakładce Trzy pomniki. (Stan na sierpień 2026.)