Uroczystość religijna przed kościołem oo. Bernardynów, międzywojnie — Edward Janusz, Rzeszów

Najbardziej poruszające zdjęcie w całym zbiorze i jedno z niewielu, na których architektura jest tłem. Otwarty plac przed kościołem i klasztorem bernardynów wypełnia tłum tak gęsty, że nie widać ziemi — liczony w tysiącach. Przy skrzydle klasztornym po prawej stoi OŁTARZ POLOWY pod baldachimem, z krzyżem na szczycie; wokół niego widać jaśniejszą plamę — duchowieństwo i asystę. W tłumie da się odczytać całą socjologię międzywojennego Rzeszowa: jasne chustki kobiet ze wsi, kapelusze i miejskie palta, dzieci na barkach, parasole.

Daty tej uroczystości nie ustaliliśmy. Wchodzą w grę wielkie odpusty maryjne — w tym 8 września, rocznica koronacji figury Matki Bożej Rzeszowskiej z 1763 roku — ale nie mamy dokumentu, który wiązałby tę fotografię z konkretnym dniem, więc go nie podajemy. Jeżeli ktoś rozpozna wydarzenie albo osoby przy ołtarzu, prosimy o kontakt.

Na samej budowli warto zobaczyć dwie rzeczy. Po pierwsze dach: jest jeszcze kryty dachówką — miedzianą blachę, dziś zieloną od patyny, położono dopiero w 1977 roku. Po drugie wieżę: pod gzymsem widać ciemne, wąskie otwory. To STRZELNICE KLUCZOWE. Kościół bernardynów był wysuniętą cytadelą w systemie fortyfikacji Mikołaja Spytka Ligęzy, osłaniającą północny i zachodni front miasta, a najwyższa kondygnacja wieży była działobitnią.

GDZIE TO JEST DZIŚ: ulica Sokoła 8. Kościół i klasztor stoją i działają — od 2008 roku kościół ma tytuł bazyliki mniejszej, a Matka Boża Rzeszowska jest od 1999 roku patronką miasta. Zniknęło natomiast to, co na zdjęciu jest najważniejsze: wielki otwarty plac, na którym stoi ten tłum. Dziś biegną tamtędy miejskie arterie. Pełna historia zespołu — w zakładce Bernardyni. (Stan na sierpień 2026.)