WNĘTRZE SYNAGOGI (czterofilarowa bima, aron ha-kodesz), fotografia [judaika – rzadkość] — Edward Janusz, Rzeszów

Wnętrze SYNAGOGI STAROMIEJSKIEJ w Rzeszowie, zwanej Małą albo Starą Szkołą, przy ulicy Bożniczej (ul. Bożnicza 4), z charakterystycznym układem czterofilarowym — cztery kolumny podtrzymujące sklepienie wokół bimy.

Rozstrzyga porządek architektoniczny podpór, bo opracowania opisują obie rzeszowskie synagogi różnie i wykluczająco. Podpory Staromiejskiej to kolumny z głowicami pseudojońskimi — i takie właśnie, z czytelnymi wolutami, widać na tym zdjęciu. W Nowomiejskiej centralną bimę otaczały natomiast cztery czworoboczne filary z głowicami dóryckimi, dźwigające dziewięciopolowe sklepienie — te są na karcie [DZF:1:39], przedstawiającej drugą synagogę. Sama liczba filarów niczego by nie rozstrzygnęła, bo cztery miały obie sale — rozstrzyga porządek głowic.

Najcenniejszym elementem wyposażenia był XVIII-wieczny, drewniany, CZTEROKONDYGNACYJNY ARON HA-KODESZ, bogato rzeźbiony, porównywany w literaturze do słynnej szafy ołtarzowej z drewnianej synagogi w Wołpie. Wnętrze było bogato malowane, z parochetem, wiecznym światłem i siedmioramiennym świecznikiem. Większość wyposażenia utracono podczas okupacji — Niemcy zdewastowali synagogę i w 1942 podpalili — a po wojnie wnętrze przekształcono; dlatego fotografie zakładu Janusza są dziś jednym z podstawowych źródeł wiedzy o tym wystroju.

Datowanie samej budowli: około 1610 to datowanie przyjęte, ale DOKŁADNA DATA NIE JEST ZNANA — budynek jest wzmiankowany w źródłach od 1617 roku. Bryłę widać na kartach [DZF:1:27] i [DZF:1:28].

Stan na sierpień 2026: budynek wykorzystuje Urząd Miasta jako archiwum zakładowe (tak podaje miejski program opieki nad zabytkami na lata 2025–2028); wcześniejsze opisy mówiące o Archiwum Państwowym są nieścisłe.