Letni Pałac Lubomirskich w Rzeszowie: mansard z owalnymi lukarnami i szczytem ryzalitu, widok zza parkanu — Edward Janusz

Klasycystyczny pawilon za wysokim parkanem, oglądany z drogi biegnącej niżej. Front wieńczy trójkątny fronton z okrągłym otworem — okulusem — a pod nim widać drugi, mniejszy okulus i wielkie okna między płaskimi pilastrami. Poniżej trójkątnego szczytu widać stromą, gontową połać mansardowego dachu z dwiema owalnymi lukarnami w profilowanych obramieniach z uszakami; z boku przylegają niższe zabudowania. Ogrodzenie to sztachety rozpięte między masywnymi, otynkowanymi słupami — dobrze widoczne w całej długości kadru.

Kadr jest zrobiony spod skarpy, przez plątaninę bezlistnych gałęzi, i to ustawienie coś mówi: budynek stoi na wyniesieniu, ponad drogą, w otwartym jeszcze terenie. Grunt na pierwszym planie jest rozjeżdżony, bez chodnika i bruku.

To Letni Pałac Lubomirskich przy ulicy Dekerta. Emanuel Świeykowski opisał ten pałacyk w „Zabytkach Rzeszowa” w 1907 roku i zamieścił tam rysunek elewacji bocznej (fig. 62), który zgadza się z naszą fotografią punkt po punkcie: mansardowy dach, trójkątny szczyt nad środkowym ryzalitem wcinający się w połać, owalna lukarna w profilowanym obramieniu obok szczytu, komin na kalenicy i boniowany narożnik. To samo pokazuje jego fotografia fasady bocznej (fig. 65); w tekście chwali zresztą dokładnie tę cechę fasady, „mansardowego dachu, przerwanego i szczęśliwie ożywionego szczytem trójkątnym środkowego ryzalitu”. Owalne okienka w ozdobnych obramieniach wracają u niego jako motyw firmowy tego budynku, a figura 58 jego publikacji pokazuje to samo ogrodzenie: żelazne sztachety między masywnymi otynkowanymi słupami z profilowanymi głowicami, biegnące wzdłuż nieutwardzonej drogi. Wazony, o których pisze Świeykowski, stały na słupach bramy — u nas widać przęsła, nie bramę.

GDZIE TO JEST DZIŚ: pałacyk stoi przy ulicy Dekerta i jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury w mieście. (Stan na sierpień 2026.)