Pomnik płk. Leopolda Lisa-Kuli (odsł. 1932, dłuta E. Wittiga) — Edward Janusz, Rzeszów

Fotografia pomnika płk. Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie (dłuta Edwarda Wittiga), odsłoniętego 18 września 1932 r. na Placu Farnym – nadnaturalnej wielkości postać legionisty z dobytą szablą na cokole z jasnego sjenitu, z brązową tablicą. Pomnik zburzyli Niemcy w 1940 r., zachowała się jedynie głowa (Muzeum Okręgowe w Rzeszowie), dlatego przedwojenne ujęcie ma dużą wartość dokumentalną. Atelier Edwarda Janusza. Uroczystego odsłonięcia 18 września 1932 roku dokonał prezydent Ignacy Mościcki, a do figury pozował LEON KULA, młodszy brat Leopolda.

Niemcy zdemontowali pomnik w nocy z 10 na 11 kwietnia 1940 roku i przeznaczyli go na złom; uratowano głowę figury, przechowywaną dziś w muzeum. Rekonstrukcję odsłonięto 22 listopada 1992 roku, z udziałem prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego. Pomnik Lisa-Kuli nie zniknął sam: w tym samym 1940 roku okupant usunął z centrum Rzeszowa także pomniki Mickiewicza [DZF:1:8] i Kościuszki [DZF:1:12] — trzy najczytelniejsze znaki polskiej pamięci w mieście.

Edward Janusz zmarł 3 marca 1914 roku, a ta fotografia jest późniejsza — zrobił ją zakład, który po nim prowadziła Leopoldyna z dziećmi, nadal pod jego nazwiskiem, więc autor nie jest znany z imienia.

GDZIE TO JEST DZIŚ: Plac Farny. Pomnik stoi, ale jest rekonstrukcją odsłoniętą 22 listopada 1992 roku — w uroczystości uczestniczył m.in. Ryszard Kaczorowski, prezydent Rzeczypospolitej na uchodźstwie. Oryginał dłuta Edwarda Wittiga Niemcy ZDEMONTOWALI w nocy 10 na 11 kwietnia 1940 i przeznaczyli na złom; uratowano głowę figury, dziś w zbiorach muzealnych. Szczegół, którego się nie zapomina: do figury pozował LEON KULA, młodszy brat Leopolda. Pełna historia — w zakładce Trzy pomniki. (Stan na sierpień 2026.)